A/S FERJETRAFIKK 1936-67

Tekst Viggo Nonås©2000

Selskapet A/S Ferjetrafikk gav i 1961 ut eit jubileumsskrift skriven av Lars Kolås.
Difor er perioden 1936-1961 veldokumentert. Frå resten av levetida til selskapet er det nytta andre kjelder.

Bilen kjem

I midten av 20-åra var bilen komen for fullt i Nordhordland. Vegane frå til dampskipsskaiane vart meir og meir utbygd, eller det var bygd nye vegar. Etterkvart som anfallet bilar auka, byrja folk og snakke om bilferje frå Bergenshalvøya mot Lindåshalvøya. Bru var uaktuelt grunna dei breie fjordane mot Bergen.

Norsk Ingeniørforening hadde møte i Bergen 3. april 1934 med foredrag av overingeniør A.W. Jensen om bilferjer. Møtelyden avgjorde at det skulle nedsettjast ei nemnd som skulle greie ut spørsmålet om ferje Salhus-Isdalstø. Med i denne nemnda var ordførarar, dampskipsselskapa og andre ”store menn” frå distriktet.

Nemnda jobba jamt og trutt framover, med kalkylar, arbeid med planlegging av ferjestøer osv. Eit av temaene var om det skulle skipast eige selskap, eller om selskapt A/S Bilferjer skulle spørjast om dei ville stå for drifta.  16. mai 1936 var det sett annonse i Bergens Tidende der ein ba om tilbod på leige av ferje. Mange tilbod kom inn, men to av dei var av spesiell interesse, nemleg M/S ”MASTREVIK” og M/S ”RUBBY”. Ein hadde kome frå til at ferja skulle gå i trafikk mellom Steinestø og Isdalstø.

Skiping av selskap

Den 28. juli 1936 var det halde møte i arbeidsnemnda. Møtet vart gjennomført som ei lovleg generalforsamling (skipingsmøte) for eit nytt selskap. Det var vedteke at selskapet skulle heite A/S Ferjetrafikk, forretningsaddresse Bergen,  laget sitt føremål skal vere ferjetrafikk. Aksjekapital 5.000,- kr. Dei som teikna seg som aksjonærar var:

Selskapet bestemte seg for å leige inn M/S ”RUBBY”  i ruta.  Skipet var eigd av Ivar Dingen i Bergen, båten var 60 ft lang og 17,3 ft breid. Båten hadde ein Avansemotor som gav ein fart på 7 knop. Plass til 3-4 bilar på tvers av dekket. Leiga var kr. 200 for veka

Opning av ruta

7. juli 1936 vart ferjeruta Steinstø-Isdalstø opna med stor festivitas. Trafikken på ruta auka jamt og trutt, og var langt over forventninga til selskapet. Selskapet såg seg difor nøydd til å leige inn M/S ”KVIKK IV” frå 18. juli til 1 september 1936. Eigar av båten var Svein Wilhelmsen, som hadde selt alt han eigde og flytta til Steinestø, for å drive ruta. Sommarmånadane gjekk begge båtane i ruta.

Årsmeldinga frå 1936 viste eit underskot på 1.380,-, og dette vart dekka av Statens Vegvesen. Trafikken auka stadig, og styret arbeide heile tida med fleire alternativ, bl.a. vart det vurdert fleire danske ferjer som var for sal. I juni 1937 vart dekket på ”KVIKK IV” utvida, slik at det var plass til fleire bilar.  19. september same år slutta ”RUBBY” i ruta, då den ikkje vart godkjent frå Skipskontrollen ved fornying av sertifikatet. ”KVIKK IV” ved Svein Wilhelmsen sin båt overtok då ruta aleine. Samstundes vart det jobba med å få bygd ferjeleie i Alverstraumen, men denne saka vart utsett av styret inntil vidare.

23. januar 1938 vart ”KVIKK IV” pårend av D/S ”HERLØFJORD”, og båten måtte på verkstad i 45 dagar. I mellomtida gjekk leigebåten M/K ”VÅGEN” i ruta. Frå 14. april 1938 vart M/K ”JONDAL” også leigd inn i samtrafikk med ”KVIKK IV”.

På generalforsamlinga 30. mars 1938 vart det vedteke å skrive kontrakt med Svein Wilhelmsen om leige av ei spesialbygd bilferje, som han planla å byggje. Den skulle ha plass til 8-10 bilar og 100 passasjerar. Selskapet vona at denne ferja ville kunne ta unna all trafikk i dei næraste åra på ruta. Underskotet auka kraftig for selskapet grunna høge oljeprisar, underskotet i 1938 vart på heile 7.638,-.

”TOREFJELL” inn i ruta

27. mai 1939 gjekk den nybygde ”TOREFJELL” inn i ruta. Vegstellet hadde bygd nye ferjeleier både i Steinestø og Isdalstø til nyeferja. Ferja stetta alle krav om korleis ei bilferje skulle vere, enkel ombord og ilandkjøring, gode passasjerbekvemmelighetar osb. Ferja var også ei nyvinning i og med at maskincasinga vart flytta heilt ut i borde. Det var sonen til Svein, Vilhelm, som hadde kome på dette. Ferja var også så stor at rutebilar og lastebilar kunne køyre ombord. Dette gjorde det slik at last- og passasjertrafikket mellom Nortdhordland og Bergenshalvøya vart mykje lettare.

Styret jobba samstundes med å få i gang ei ferjestrekning Alverstraumen-Alversund, men 18. september var saka utsett, og kom sidan aldri opp att. Grunna utbrotet av 2. verdskrigen, vedtok styret å leggje ferja i opplag f.o.m. 19 september. Ferja låg i 27 dagar før ho vart sett i trafikk att på ruta.

Krig

Den 14. april 1940 vart båten rekvirert av den norske marinen, og sendt til Balestrand som mineleggingsfartøy. 5 mai vart båten frigitt, og gjekk til Bergen att. I mellomtida hadde Wilhelmsen for eiga rekning gått i ruta med ”KVIKK IV”.

23. mai vart ”TOREFJELL” sett inn at i ruta, men fekk ikkje gå så lenge, for i 5. mars 1941 vart ferja tatt av tyskarane, og kom ikkje attende før 23. juli 1945. Etter forhandlingar med Wilhelmsen, vart ”KVIKK IV” sett inn i ruta frå 22. mars.

Resten av krigen var tunge for selskapet. Stadig vart skipet rekvirert til mindre turar for statsmakta, og kampen om brensel for ferja var tung. Underskotet auka jamt og trutt, og det vart vurdert om å byggje generatordrift inn i båten.

1. januar 1945 gav selskapet opp, men fekk istand ein avtale med Svein Wilhelmsen om at han overtok ruta for eigen rekning mot eit fast statstilskot. Denne ordninga varete frå 5. mars til 31. oktober, då overtok A/S  Ferjetrafikk ruta att, og leigde på nytt ”KVIKK IV”.

Fredstid

Den 23. juli overtok Svein Wilhelmsen ”TOREFJELL” att. Ferja var imidlertidig så pass nedsliten og skada, taksten på skadane var på heile 58.041 kroner. Difor vart ”KVIKK IV” gåande i ruta heilt til 1. juni 1946, då vart ”TOREFJELL” leigd inn att i ruta. I 1947 overtok sønene til Svein Wilhelmsen, Sverre og Vilhelm, båtane, og dei overtok samtidig avtalane med A/S Ferjetrafikk. Dei oppretta selskapet Brødrene Wilhelmsen Skipsrederi. Trafikken auka att etter at ”TOREFJELL” kom inn att i ruta, og denne trenden heldt seg faktisk heilt til Nordhordlandsbrua vart opna.

I 1949 vart den nybygde ”VALESTRAND” leigd inn som suppleringsbåt frå 10. mai til 11. september. ”VALESTRAND” skulle inn i ruta Valestrandsfossen-Breistein, men ferjeleia der var ikkje klare, så ferja låg i opplag på Valestrand i påvente av kaiar. Alverstraumen vart stoppestad for ferja. Ho gjekk då Steinestø-Isdalstø-Alverstraumen. Dette skjedde truleg i 1949. Enkelte turar til Frekhaug var det truleg også.

I 1950 var det to ruter, nemleg Steinestø-Alverstraumen og Steinestø-Frekhaug-Isdalstø.Rutene vart utført av same ferje. I Frekhaug og i Alverstraumen var det provisoriske ferjeleier, sliskar vart her nytta til bilane. Desse kaiane hadde ikkje mange anløp, for i 1951 hadde Alverstraumen 10 for veka og Frekhaug 4 i løpet av veka. Fyrst på året 1950 fekk ”TOREFJELL” ny maskin, og ”VALESTRAND” gjekk då i ruta. Det var stadig trafikkauke, og selskapet såg seg nøydd til å jobbe med større ferje i ruta. 1950 var det fyrste driftsåret som selskapet gjekk med overskot, sjølv om det berre vart kr. 209,40. 

I 1952 gjekk ”TOREFJELL” fyrste halvår. Andre halvår vart den nok større ”BJØRN WEST” leigd inn frå Wilhelmsen. Den tok 16 bilar og 200 passasjerar. ”BJØRN WEST” vart sett inn i ruta Steinestø-Isdalstø, og ”TOREFJELL” gjekk inn i rute Steinstø-Isdalstø-Alverstraumen-Frekhaug.

I 1953 hadde ”BJØRN WEST” eit verkstadsopphald på 1 månad, då vikarierte ”TOREFJELL” tre veker, og ”VATNA” ei veke. Provisorisk køyrebru vart bygd i Alverstrumen dette året, og staden fekk no 4 stopp for dagen, dette medførte stor auke i trafikken der.

I tida 28. januar til 13 april 1954 vart ”BJØRN WEST” ombygd, der ein fekk auka bilkapasiteten frå 15 til 19.  Brudekket vart også letta opp, og ferja fekk gjennomkøyring. Ombygginga vart foreteken på Mjellem & Karlsen, Bergen. M/F ”FOLGEFONN” frå HSD vart innleigd i perioden. 26. april til 15. mai var ”TOREFJELL” på verkstad og fekk reparert maskina, ”BJØRN WEST” utførte då alle rutene i den perioden.

Ferjeleie i Salhus

Ferjekaien i Salhus hadde no vore under bygging ei stund. Den 1. juni 1954 vart ferjekaien offisielt opna, og dette medførte ”rutebrigde”. ”BJØRN WEST” vart no sett inn som eineferje i ruta Steinestø-Isdalstø, og ”TOREFJELL” gjekk rute Salhus-Frekhaug-Alverstraumen. Frå 1967 vart det også stogg for ferja på Flatøy. Dette hadde mykje samanheng med Frank Mohn si utbygging på Flatøy. Ferja hadde stoppestad her fram til opninga av bruene til Flatøy desember 1977. 24. november til 23. desember var ”TOREFJELL” på verkstad, no vart overbygget heva slik at høge bilar kunne kome ombord. M/F ”FOLGEFONN” vart no  innleigd i denne tida. 5. juli 1956 vart vegen Knarvik-Isdal ferdig, og samstundes vart den nye ferjekaien i Knarvik tatt i bruk. Dette korta inn reisetida på strekninga frå 30 minutt til 20 minutt. Ferjeleiet i Steinestø vart også utbetra til opninga.

Frå 10. mai vart det leigd inn eit nytt skip frå Wilhelmsen, nemleg M/F ”LEIF I”. Denne tok 7 bilar og 38 passasjerar. Denne vart sett inn i ruta Salhus-Frekhaug-Alverstraumen. Då gjekk ”TOREFJELL” inn i ruta Steinestø-Knarvik saman med ”BJØRN WEST”. 29 juni 1958 vart brua over Alverstraumen opna, og Alverstraumen fall ut som stoppestad. I 1959 fekk ”LEIF I” ny Scania Vabis dieselmaskin, og ”TOREFJELL” hadde ei større vøla på si maskin.

I 1961 kom det ny ferje i sambandet Steinestø-Knarvik. Nok ein gong vart denne innleigd frå Wilhelmsen. Det var nybygget M/F ”BUKKEN  BRUSE” som vart sett inn. Denne hadde plass til 30 bilar. Men trafikken auka monnaleg, mykje meir enn dei hadde tenkt seg. BNT bygde difor M/F ”NORDHORDLAND” som tok 35 bilar, og leigde denne ut til A/S Ferjetrafikk. Dette var ei retteleg storferje! Den vart levert 27. april 1965, og gjekk rett inn i ruta Steinestø-Knarvik.

BNT overtar

Frå 1. januar 1967 overtok Bergen-Nordhordland Trafikklag konsesjonen på rutene Salhus-Frekhaug-Flatøy og Steinestø-Knarvik. BNT eigde då 40% av selskapet. Dei overtok samstundes leigekontraktane med Brødrene Wilhelmsen.

Selskapet A/S Ferjetrafikk vart avvikla i 1967.

Kjelder:

Eigne notat

Kolås Lars: A/S Ferjetrafikk 25 år, 1936-1961

Alsaker Per: Muntlege kjelder samt tekniske data

Småland Erik: Artikkel om ”Torefjell”, Fartøyvern nr. 3/99.

Alsaker Per: Fartøysdata og montleg hjelp.

BNT: Diverse årsmeldingar